Aanleiding: reizigers nemen zonder certificaat producten mee uit buitenland
De Douane ziet regelmatig dat reizigers plantaardige en dierlijke producten meenemen van bestemmingen buiten de EU. Denk aan verse groenten, fruit en vlees. In de meeste gevallen is daarvoor een certificaat nodig, omdat er schadelijke organismen en ziektes op de producten kunnen zitten. Die producten worden bij aankomst vernietigd, als ze niet aan de certificaatplicht voldoen of niet onder de uitzonderingen vallen. Tot teleurstelling van reizigers. Bovendien kost de afhandeling de nodige capaciteit van douanemedewerkers.
De regels voor het meenemen van deze producten zijn gecompliceerd en niet eenvoudig uit te leggen. Zo mag bijvoorbeeld het meeste fruit niet meegenomen worden, maar zijn bananen en ananassen wel toegestaan. Hoe kan de Douane naleving bevorderen?
Methode: gedragsanalyse
Er is een gedragsanalyse gehouden, gericht op twee typen reizigers: reizigers die op bezoek gaan bij familie, en reizigers die enkel op vakantie gaan. De analyse bestond uit een kwalitatief en kwantitatief onderzoek:
- Als verkennend onderzoek zijn tien interviews gehouden aan de hand van een semigestructureerde gespreksleidraad gebaseerd op de CASI-gedragsbepalers. De inzichten daarvan zijn verwerkt in een vragenlijst voor online onderzoek.
- De vragenlijst is uitgezet bij een online panel. In totaal hebben 377 Nederlanders de vragenlijst ingevuld. Dat waren mensen die in de afgelopen vijf jaar een land buiten de EU hebben bezocht en toen plant- of dierproducten hebben meegenomen, en mensen die de intentie hebben komend jaar naar een land buiten de EU te reizen.
Resultaat: ontwikkeling van een animatie met een helder handelingsperspectief
Voor zowel vakantiegangers als familiebezoekers zijn de voordelen van het meenemen van deze producten een belangrijke gedragsvoorspeller. De producten hebben een betere kwaliteit en de reizigers genieten ermee na van de vakantie. Verder hebben ze een gebrekkige kennis van de regelgeving. Meestal kopen ze zonder erover na te denken. Voor familiebezoekers geldt bovendien dat zij meer worden beïnvloed door wat hun omgeving doet. De verschillen in meeneemintentie tussen deze twee groepen zijn klein.
Vanwege deze geringe verschillen heeft de Douane op basis van de gedragsanalyse gekozen voor één interventie: een animatie met een duidelijk en eenvoudig handelingsperspectief. De gedachte hierachter is dat de regels over het meenemen van deze producten complex zijn. Veel producten mogen sowieso niet meegenomen worden. De Douane wil reizigers daarom meegeven dat je altijd goed zit als je niets meeneemt. Speel op safe, is de boodschap van de animatie.
Beelden uit de animatie
Impact: ziektes en plagen te voorkomen
De animatie is vanaf mei 2024 een half jaar vertoond bij de non-Schengen-vertrekgates op Schiphol en heeft daarmee een groot bereik gehad onder reizigers naar landen buiten de EU.
De effectiviteit van de animatie is vooraf getest (n=300). De resultaten laten een positief effect zien op intentie en kennis:
- De groep die de animatie heeft gezien, is minder vaak van plan om plantaardige of dierlijke producten mee te nemen dan de controlegroep (die geen animatie heeft gezien).
- Mensen die zijn blootgesteld aan de animatie, weten beter dan de controlegroep dat het niet is toegestaan om plantaardige en dierlijke producten van buiten de EU mee te nemen.
Gezien deze resultaten is te verwachten dat de animatie bijdraagt aan een vermindering van het aantal meegenomen plantaardige en dierlijke producten, en daarmee aan het voorkomen van de overdracht van ziektes en plagen richting de EU.