Aanleiding: 2 op de 3 mensen krijgen jaarlijks te maken met een poging tot cybercrime
Online criminelen worden steeds slimmer. Ze doen zich voor als iemand die je vertrouwt zoals een vriend, een winkel, of zelfs je bank. Ze zetten je onder tijdsdruk, spelen in op je emoties of doen alsof er een noodgeval is. Het gebruik van dit soort misleidingstechnieken wordt ook wel social engineering genoemd. Het is belangrijk dat mensen de signalen ervan herkennen en op de juiste manier handelen om te voorkomen dat zij slachtoffer worden van online oplichting. Hoe zorg je daarvoor?
Interventie: campagne ‘Laat je niet interneppen’
De campagne van de ministeries van JenV en BZK maakt gebruik van online displays, online video’s, social video’s, social posts en contentsamenwerkingen. Doel is vooral om mensen meer vertrouwen te geven in hun vermogen om de misleidingstechnieken te herkennen. In de campagne-uitingen is te zien hoe criminelen zich voordoen als betrouwbare instanties en verdachte berichten sturen vanaf vage afzenders of onbekende telefoonnummers. Deze verdachte signalen worden uitgelicht in donkerblauwe tekstballonnen. Met de oproep ‘Check de afzender en bij twijfel: klik weg!’ biedt de campagne een helder en praktisch handelingsperspectief.
Voorbeeld van een campagne-uiting
Methode: pretest en online onderzoek
De effectiviteit van de campagne is onderzocht met een online voor- en nameting met onafhankelijke steekproeven onder ruim 400 Nederlanders van 25 tot 50 jaar. Voorafgaand aan de campagne is in een pretest met RCT-opzet onderzocht of de campagne voldoende in staat is om de doelstellingen te bereiken. Deze bestond uit één controlegroep en drie onderzoeksgroepen waarbij in elke groep (n=150) één van de middelen werd getoond: online video, social video of social post. Deze middelen zijn alle drie ingezet in de uiteindelijke campagne.
Resultaten: groter vertrouwen, meer checkgedrag, weerbaarder zelfbeeld
De pretest laat zien dat mensen die de social of de online video hebben gezien, een groter ‘gevoel van kunnen’ ervaren om signalen van online oplichting te herkennen dan mensen uit de controlegroep. Zo’n 85% heeft daar veel vertrouwen in versus 72% in de controlegroep. De campagne brengt het doel dus dichterbij.
Uit het effectonderzoek blijkt dat de intentie om de afzender te checken is toegenomen, met name bij onverwachte betaalverzoeken. Voor de campagne zegt 25% bij zo’n verzoek het bedrijf te bellen om te vragen of het klopt dat ze een betaalverzoek gestuurd hebben. In de nameting is dat 47%. Voor onverwachte betaalverzoeken van een bekende stijgt het aandeel dat zegt te gaan checken van 39% naar 48%. Zie figuur hieronder. Bovendien zien meer mensen zichzelf als online waakzaam en voorzichtig (van 67% naar 74%). Hoewel de stijging in ‘gevoel van kunnen’ in het effectonderzoek niet statistisch significant is, zijn deze resultaten na één campagneflight toch veelbelovend. Ook wordt de campagne bovengemiddeld goed herkend en gewaardeerd.
Verschil in intentie om controlecheck vaker uit te voeren
Impact: positief effect op herkennen van online oplichting
De campagne blijkt in staat om de gedragsintentie, het zelfbeeld en het gevoel van kunnen te beïnvloeden als het gaat om het herkennen van online oplichting. Daarnaast had de campagne impact dankzij de samenwerking met meer dan 25 partners, waaronder grote platforms, gemeenten, strategische partijen en verwijspartners. Deze samenwerking zorgde voor inhoudelijke versterking, lokaal bereik, effectieve doorverwijzing en structurele verankering. Optimalisatie is nodig, maar de campagne heeft duidelijk potentie om op termijn ook effecten op gedrag te bewerkstelligen.