Een arbeidsmarktbewuste studiekeuze

Aanleiding: leerlingen slecht geïnformeerd over arbeidsmarktperspectieven

De aandacht voor arbeidsmarktperspectieven van opleidingen en beroepen is vaak zeer gering. Uit verschillende wetenschappelijke studies is gebleken dat leerlingen slecht geïnformeerd zijn over te verwachten lonen en kans op werk. Hoe kunnen ze dan een goede kosten-batenafweging maken als ze een opleiding of beroep kiezen? Eerder onderzocht OCW het effect van relevante informatie op de verwachtingen van leerlingen over bepaalde studies. Ze bleken die verwachtingen bij te stellen op basis van de informatie. Bovendien groeide hun voorkeur voor beroepen met betere perspectieven. Maar wat zijn de langetermijneffecten van arbeidsmarktinformatie aan vmbo-leerlingen? Passen ze hun studiekeuzes in het mbo daadwerkelijk aan?

Interventie: beroepsspecifieke arbeidsmarktinformatie

Vmbo-leerlingen kregen in een online platform voor loopbaanoriëntatie en -begeleiding informatie over de arbeidsmarktperspectieven (baankans en uurloon) van de top-5 beroepen waarin zij geïnteresseerd waren. Voorafgaand aan de interventie werd leerlingen gevraagd:

• In welke vijf beroepen ben je het meest geïnteresseerd?
• Hoe zou je deze beroepen rangschikken op volgorde van je belangstelling?
• Wat is je verwachting van de toekomstige baankans en het uurloon in deze beroepen?

Daarna kregen leerlingen in de interventiegroep feedback op hun verwachtingen: in welke mate hadden ze de baankans en het uurloon onder- of overschat? Zie afbeelding.  

Methode: RCT

Binnen het platform loopbaanoriëntatie en -begeleiding (LOB) zijn 28.168 vmbo-leerlingen van 243 scholen op schoolniveau gerandomiseerd ingedeeld in drie groepen:

• een controlegroep die geen informatie kreeg
• een eerste interventiegroep die enkel informatie over de baankans kreeg
• een tweede interventiegroep die informatie kreeg over de baankans én het uurloon

Het effect daarvan op hun verwachtingen en voorkeuren kon OCW meteen onderzoeken. Vervolgens zijn de gegevens gekoppeld aan inschrijvingsdata van DUO om de effecten vast te stellen op daadwerkelijke studiekeuzes voor vervolgopleidingen in het mbo. Het gaat om de effecten tot vier jaar na de interventie.

Resultaat: keuze voor vervolgopleidingen met betere baankansen en hogere verwachte uurlonen

Vmbo-leerlingen die arbeidsmarktinformatie hebben ontvangen, schrijven zich in voor mbo-opleidingen met betere arbeidsmarktperspectieven en blijven die volgen. De baankansen van de gekozen opleidingen zijn tot 2,9 procent beter dan van de groep die de informatie niet ontvangen heeft. De verwachte lonen van de gekozen opleidingen zijn 1,25 procent hoger, wat neerkomt op een uurloon dat ongeveer 20 cent hoger ligt.

De positieve impact komt vooral door veranderingen in opleidingskeuzes binnen opleidingssectoren (zoals ICT en Creatieve Industrie) richting opleidingen met betere arbeidsmarktperspectieven, en niet of nauwelijks door veranderingen in keuzes tussen opleidingssectoren. Er is geen significant verschil tussen de effecten van interventie 1 (alleen baankans) en interventie 2 (baankans en uurloon).

Impact: relatief eenvoudig te bereiken effect op studiekeuze

Deze interventie draagt bij aan een meer arbeidsmarktbewuste studiekeuze van vmbo-leerlingen, binnen een set beroepen die bij hun interesses en vaardigheden passen. De gevonden effecten zijn betekenisvol, in het bijzonder omdat de interventie weinig kost (2 euro per scholier) en gebruik maakt van informatie die vrij gemakkelijk beschikbaar is (bij het ROA en het CBS). Het project heeft geleid tot een soortgelijk experiment gericht op havo- en vwo-scholieren.

Verder laat de casus zien dat het meerwaarde heeft om bij gedragsexperimenten ook de gedragseffecten op lange termijn in kaart te brengen. Dit omdat geregeld blijkt dat gemeten kortetermijneffecten uitdoven. Daarvan is bij deze gedragsinterventie geen sprake. Denk daarom tijdig na over de mogelijkheden om experimentdata te koppelen aan administratieve data.