Aanleiding: samenhang tussen circulaire gedragingen is onduidelijk
Er zijn veel circulaire gedragingen mogelijk. Denk aan tweedehands kleding kopen, langer met je bank doen, een apparaat laten repareren en een oud matras op de juiste manier afdanken. Zit er een volgorde in deze gedragingen? Welke hangen met elkaar samen? Ligt er een circulaire mindset onder? En zijn er verschillen hierin tussen doelgroepen? IenW wilde daar meer inzicht in, om zo prioriteiten te kunnen stellen in het beleid van circulaire economie en gedrag. Doel daarvan is circulair gedrag onder burgers te bevorderen.
Methode: vragenlijst en Rasch-analyse
Behavior Change Group heeft vragenlijstonderzoek uitgevoerd en daarna de data geanalyseerd.
- Er is een online vragenlijst afgenomen onder een representatieve steekproef van Nederlanders (n=1192). Gevraagd is hoe vaak mensen al circulaire gedragingen vertonen, zoals spullen verkopen, repareren of recyclen (voor verschillende productgroepen, zoals textiel en huishoudelijke apparaten). Ook zijn achtergrondkenmerken verzameld, zoals leeftijd en opleidingsniveau, en gedragsfactoren, zoals waarden en intenties.
- Er is een data-analyse gehouden met het Rasch-model. Met dit model is te toetsen of gedragingen bij elkaar passen, of ze in een hiërarchische volgorde staan en of die volgorde voor verschillende doelgroepen gelijk is. Het model laat daarbij ook zien of sprake is van een onderliggende mindset: de neiging van een persoon om bepaald gedrag uit te voeren. Daarmee verandert hun gedrag makkelijker, houden ze gedrag langer vol en gaan ze eerder verwante gedragingen vertonen.
Resultaat: ene gedraging kan de andere opvolgen, zeker voor levensduurverlenging
Het onderzoek legt een transitieve (hiërarchische) relatie bloot tussen vooral circulaire gedragingen die te maken hebben met verlenging van de levensduur van spullen, zoals tweedehands kopen en repareren. Een transitieve relatie houdt in dat de ene actie de andere kan beïnvloeden of opvolgen. Het is daarom kansrijk deze gedragingen voor levensduurverlenging meer ‘gebundeld’ en volgordelijk te bevorderen.
Opvallend is dat vooral gedragingen rondom vermindering van grondstoffen (consuminderen) en hoogwaardige verwerking (recyclen) buiten het transitieve model vallen. Ze lijken minder met elkaar te maken te hebben. Het is hierdoor minder kansrijk om deze gedragingen samen met de gedragingen rondom levensduurverlenging te stimuleren.
De circulaire gedragsladder (verdeling van aantal mensen over de tredes)
Andere resultaten:
- Gedragingen rondom refurbished/tweedehands kopen van spullen hebben een hoge drempel (bovenaan de ladder), gedragingen rondom laten repareren van spullen hebben een gemiddelde drempel, en gedragingen rondom weggeven van spullen hebben een lage drempel (onderaan de ladder). De productgroepen zijn breed verspreid over de ladder. Kleding weggeven voor hergebruik maakt bijvoorbeeld een grote kans, kleding leasen of huren een kleine kans.
- Kenmerken die iemands positie op de gedragsladder voorspellen, zijn: leeftijd (jongeren staan hoger op de ladder dan ouderen) en inkomensniveau (mensen met een inkomen beneden modaal staan hoger op de ladder dan met een modaal inkomen).
- De volgorde van gedragingen is nagenoeg gelijk voor verschillende doelgroepen. Gedragingen met een hoge drempel, hebben voor alle groepen een hoge drempel. Gedragingen met een lage drempel, hebben voor alle groepen een lage drempel.
Impact: input voor campagne Zet ook de knop om
Het onderzoek is begin 2024 gepubliceerd. De inzichten zijn direct gebruikt in de ontwikkeling van de ‘Zet ook de knop om’-campagne. Zo komen in de campagne gedragingen terug voor levensduurverlenging, omdat die goed bij elkaar passen en die een gemiddelde drempel hebben. Dit zijn gedragingen die voor een grote groep kansrijk zijn om op in te spelen. De uitkomsten worden bovendien gebruikt bij de uitvoering van de Gedragsstrategie Burgers en Circulaire Economie (IenW, 2023).