Minder beroep op doenvermogen

Aanleiding: fouten in aangifterubriek

De aftrek van specifieke zorgkosten in de belastingaangifte kan leiden tot onbewuste fouten. Uit steekproefonderzoek van de Belastingdienst blijkt dat ongeveer 28% van de burgers die de rubriek ‘aftrek Specifieke Zorgkosten’ in de jaarlijkse aangifte Inkomstenbelasting invullen, hierin fouten maakt. Hierdoor moet hun aangifte gecorrigeerd worden. Dit maakt het een belangrijke rubriek om nader te onderzoeken op verbetermogelijkheden: hoe zijn die fouten en correcties te voorkomen? Om onderbouwde keuzes te kunnen maken heeft de Belastingdienst een gedragsanalyse uitgevoerd; een vast onderdeel van zijn Uitvoerings- en Handhavingsstrategie. Doelgroep zijn burgers die specifieke zorgkosten maken, zoals voor medicijnen of voor vervoer naar het ziekenhuis.

Methode: gedragsanalyse

Kennis van gedragsoorzaken is noodzakelijk om tot goede interventies en handhavingskeuzes te kunnen komen. In het handhavingsmodel van de Belastingdienst zijn de beïnvloedende factoren van nalevingsgedrag ingedeeld volgens de gedragsfactoren van het COM-B model: Capaciteit, Gelegenheid en Motivatie.

De gedragsoorzaken zijn onderzocht met mixed methods-onderzoek: steekproefonderzoek, verdiepende data-analyse, expertinterviews, verschillende klantreisanalyses (bekeken zijn de pagina’s over zorgkosten op de website van de Belastingdienst en de aangifteschermen), een analyse van de klantinteractie en doelgroepinterviews (door een extern bureau).

Resultaat: advies om eerst basis op orde te brengen, dan naleving te versterken

De belangrijkste oorzaken van de fouten bleken ten eerste een gebrek aan kennis of begrip van de voorwaarden voor aftrek, zoals bewijslast van de gemaakte kosten. En ten tweede de complexe wet- en regelgeving die een groot beroep doet op het doenvermogen van burgers, zoals zelfstandig de reiskostenvergoeding per km moeten berekenen. Hieruit volgde een gedragsadvies met twee stappen:

• Breng eerst de ‘basis op orde’, ofwel verbeter de gelegenheid voor belastingplichtigen om correct aangifte te doen: onderzoek een alternatief systeem of vereenvoudig de wetgeving, verbeter de uitleg in het aangifteprogramma en zorg voor aanvullende ondersteuning via de Belastingdienstwebsite.
• Versterk vervolgens het nalevingsgedrag met de volgende interventies: zet een zorgkostencampagne op, zoek samenwerking met zorgkostenpartners (bijvoorbeeld zorgverzekeraars), ontwikkel een instrument voor een zorgkostenadministratie voor burgers en maak slim gebruik van belastingcontroles als feedbackinstrument.

Impact: minder beroep op doenvermogen van burgers

Enkele adviezen zijn inmiddels opgevolgd:

• Onlangs is de complexe wetgeving rondom vervoerskosten aangepast: mensen hoeven niet meer zelfstandig de reiskostenvergoeding te berekenen, maar kunnen nu een vast bedrag per gereden kilometer aftrekken. Zie afbeelding.
• Informatie en uitleg zijn verbeterd op de website en in het online aangifteprogramma.
• Er is een landelijke voorlichtingscampagne geweest over welke zorgkosten wel en niet mogen worden afgetrokken. Deze informatie werd gedeeld op plekken waar dat relevant is, zoals in wachtkamers bij huisartsen.

Momenteel wordt een rekenhulp ‘Check je aftrek’ ontwikkeld die zorgverzekeraars kunnen aanbieden aan burgers.

De voornaamste maatschappelijke impact is dat de Belastingdienst minder een beroep doet op het doenvermogen van burgers met specifieke zorgkosten – doenvermogen dat in sommige gevallen al verminderd is doordat ziekte en alles wat daarbij komt kijken, veel van hen vraagt. Gevolg van een doenlijker proces is dat burgers minder vaak fouten maken: zorgkosten onterecht of verkeerd aftrekken. Tweejaarlijks vindt een steekproefonderzoek plaats om de omvang van de onjuistheden te volgen.

De interventies hebben bovendien invloed op de zogeheten ‘zelfbenadelers’: burgers die wel specifieke zorgkosten maken, maar deze onterecht niet aftrekken. Zij worden zich bewust van hun recht op aftrek en hoe ze op een juiste manier aangifte doen. Daardoor benadelen ze zichzelf niet langer.