Aanleiding: wateroverlast en droogte
Klimaatverandering zorgt in Nederland voor toenemende wateroverlast, droogte, hitte en zeespiegelstijging. Om hierop in te spelen zet het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat in op een klimaatbestendig en ‘waterrobuust’ land, zoals vastgelegd in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Onderdeel hiervan is het stimuleren van inwoners om waterbergende maatregelen te nemen in hun tuin en zo wateroverlast te verminderen. Denk aan een wadi, infiltratiekrat, regenton of tegel eruit-groen erin. Deze maatregelen dragen niet alleen bij aan waterberging, maar helpen ook tegen hittestress en bevorderen biodiversiteit. Hoe zijn tuinbezitters daartoe aan te zetten? IenW heeft hier onderzoek naar gedaan samen met gemeenten.
Methode: deskresearch en vragenlijstonderzoek
Het onderzoek bestond uit deskresearch en een vragenlijstonderzoek onder tuineigenaren: huurders en kopers van huizen met een tuin. Met deskresearch werd in kaart gebracht welke kennis er al beschikbaar is in wetenschappelijke en niet-wetenschappelijke literatuur: wat bepaalt het waterbergend gedrag van tuineigenaren? Op basis van deze kennis is een vragenlijst uitgezet bij tuineigenaren (n=897).
Deze vragenlijst gaf inzicht in:
- hoeveel tuineigenaren al waterbergende maatregelen hebben getroffen
- welke gedragsbepalers een rol spelen bij het nemen van deze waterbergende maatregelen
- en welke doelgroepen kansrijk zijn om op in te spelen per waterbergende maatregel
Met deze inzichten kan IenW de gedragsbepalers prioriteren en met meer zekerheid werken aan een strategie gericht op kansrijke doelgroepen.
Resultaten: maatregelen onbekend, gedragsintentie beperkt
Weinig tuineigenaren hebben gehoord van impactvolle waterbergende maatregelen zoals wadi’s en infiltratiekratten. Ook zijn er maar weinig die dergelijke maatregelen al doorvoeren in de tuin of de intentie hebben om dat te doen. Het vergroten van de bekendheid van deze maatregelen is daarom essentieel. Bekendheid via iemand die de maatregel al heeft toegepast, stimuleert anderen om te starten. Tuineigenaren die al een maatregel hebben getroffen, kunnen als ambassadeur fungeren en zo meer mensen bereiken. Vooral eigenaren van grotere, groenere tuinen staan open voor deze maatregelen.
Tuineigenaren twijfelen vaak of zulke maatregelen haalbaar zijn in hun eigen tuin. Daarom is duidelijkheid over de toepasbaarheid belangrijk. Ook is er onzekerheid bij tuineigenaren over de kosten en uitvoering. Het verlagen van de perceptie van kosten en het bieden van ondersteuning bij zelfimplementatie kan de drempel verlagen.
Impact: gedragsverandering niet overal realistisch, begin als gemeente zelf in de wijk
Beleidsmakers bij landelijke en regionale overheden hebben in dit project geleerd dat de meest impactvolle maatregelen zoals wadi’s en infiltratiekratten momenteel nog weinig bekend en gangbaar zijn onder tuineigenaren. Als beleidsmakers echt gedrag willen veranderen, is het nodig te beseffen dat het veel inspanning vergt om tuineigenaren te verleiden deze waterbergende maatregelen te nemen. Daarom ontstond het inzicht dat het wellicht niet voor iedere lokale overheid realistisch is om in te zetten op deze gedragsverandering bij tuineigenaren.
Een realistischer optie is dat gemeenten eerst waterbergende maatregelen gaan uitvoeren in de publieke ruimte en daar inwoners bij betrekken. Bijvoorbeeld door een wadi aan te leggen in een woonwijk, uit te leggen wat een wadi precies is en wat de voordelen zijn ervan zijn en inwoners vervolgens te vragen hun regenpijp op deze wadi uit te laten komen. Dat is een relatief kleine handeling. Op deze manier kunnen inwoners alvast bekend raken met waterbergende maatregelen.