In gesprek met Lotte Spijkerman (LVVN)

Toen je begon bij LVVN, was gedragskennis nog een onbekende discipline binnen het ministerie. Hoe kijk je terug op de ontwikkeling tot nu?

“Ja, toen ik bij LVVN begon, was gedragskennis vooral iets dat incidenteel werd ingezet. Terwijl de maatschappelijke opgaven van het ministerie uiteindelijk bijna allemaal afhankelijk zijn van gedrag. Denk aan landbouw, natuur, voedsel, verduurzaming of gebiedsprocessen. Ik kwam vanuit de gedragswetenschappelijke consultancywereld, waar ik ruim tien jaar werkte voor verschillende ministeries, gemeenten en publieke organisaties. Daardoor zag ik heel sterk hoeveel kansen er juist binnen LVVN lagen. De afgelopen jaren heb ik samen met collega’s geprobeerd om gedragskennis steeds steviger onderdeel te maken van beleid en beleidsontwikkeling. Niet als iets ‘voor erbij’, maar als onderdeel van goed beleid.

Voor mij gaat gedragskennis uiteindelijk over realistisch beleid maken. Beleid gaat vaak impliciet uit van mensen die vanzelf doen wat beleid vraagt, omdat het ‘logisch’ is. Maar gedrag wordt enorm beïnvloed door context, sociale normen, routines, mentale belasting en de inrichting van systemen. Gedragskennis helpt om dat expliciet mee te nemen vanaf het begin van het beleidsproces. Dus niet pas achteraf nadenken over ‘hoe krijgen we mensen dan wel mee?’, maar vooraf analyseren welk gedrag eigenlijk nodig is en wat daarvoor randvoorwaardelijk is.”

Hoe krijgt dat binnen LVVN concreet vorm?

“Steeds vaker via bestaande processen. Bijvoorbeeld via het Beleidskompas, waarin expliciet aandacht is voor doelgroepen, gedrag en gedragsbepalende factoren. Ik ondersteun inmiddels verschillende beleidsmedewerkers bij het toepassen daarvan in concrete trajecten. Wat je merkt, is dat gedrag daardoor eerder en serieuzer onderdeel wordt van beleidsontwikkeling, en ook dat er steeds meer ‘fans’ komen van het werken met gedragskennis. Daarnaast zijn we de afgelopen periode ook veel meer het bestuurlijke gesprek gaan voeren over de vraag hoe je gedragskennis structureel borgt binnen een ministerie.

Dat is de afgelopen maanden echt in een stroomversnelling gekomen. Samen met collega Sjoerd Vredenbregt zijn we langs verschillende directieteams, DG-overleggen en uiteindelijk ook de Bestuursraad gegaan om het gesprek te voeren over de rol van gedragskennis binnen LVVN. Daaruit kwam eigenlijk overal hetzelfde beeld naar voren: er is veel behoefte aan meer structurele inzet van gedragskennis, maar de capaciteit en borging ontbreken nog grotendeels.

Recent heeft de Bestuursraad ingestemd met de verdere uitwerking van een verankerstrategie voor gedragskennis binnen LVVN. De ambitie is om gedragskennis uiteindelijk structureel onderdeel te maken van beleid, uitvoering en toezicht, naast de technische, juridische en financieel-economische expertise. Ik vind het mooi dat gedrag daarmee steeds meer wordt gezien als onderdeel van beleidskwaliteit.”

Je hebt daarnaast veel gewerkt op het thema natuurinclusief gedrag. Welke rol speelde dat in deze ontwikkeling?

Dat is eigenlijk, nog steeds, een hele belangrijke praktijkbasis. Binnen Collectief Natuurinclusief heb ik veel ruimte gekregen om al te werken met gedragsgerichte aanpakken rondom maatschappelijke transities: analyses, interventies in de praktijk en metingen van effecten. Bijvoorbeeld via de Gedragsstrategie Natuurinclusief, waarin we voor tien verschillende domeinen hebben gekeken hoe je abstracte ambities kunt vertalen naar concreet gedrag van specifieke doelgroepen. Wat ik interessant vind aan natuurinclusiviteit, is dat het meteen blootlegt hoe verweven gedrag is met systemen, beleid en maatschappelijke structuren.
 

Je bent ook betrokken bij verschillende onderzoeks- en subsidieprojecten rondom gedrag en maatschappelijke transities. Wat is daarin jouw rol?

“Een belangrijk deel van mijn werk is ook geweest om gedragskennis steviger te verbinden aan onderzoek, innovatie en kennisontwikkeling. De afgelopen jaren is het gelukt om grote onderzoeks- en subsidieprojecten te verbinden aan natuurinclusief, en het gedrag van doelgroepen daarin een prioriteit te maken. Dat varieert van praktijkgericht onderzoek tot grote nationale en internationale samenwerkingen.

Een voorbeeld daarvan is een Europese aanbesteding rondom het bereiken en activeren van de ‘natuurinclusieve middengroep’. Daarbij onderzoeken we niet alleen welke groepen openstaan voor natuurinclusief gedrag, maar ook welke concrete gedragsstappen voor verschillende groepen realistisch en haalbaar zijn. Met behulp van zogeheten Rasch-analyses bouwen we gedragsladders op waarmee zichtbaar wordt waar mensen of organisaties staan, welke vervolgstappen kansrijk zijn en waar beleidsinterventies de meeste gedragswinst kunnen opleveren.

Daarnaast ben ik betrokken bij een internationaal consortium rondom biodiversiteit, gedrag en governance. Ik vind het belangrijk dat gedragskennis niet alleen wordt toegepast in beleid van vandaag, maar ook actief wordt doorontwikkeld via onderzoek en internationale samenwerking.”

Waar hoop je dat LVVN over vijf jaar staat?

“Mijn hoop is dat gedragskennis dan volledig vanzelfsprekend onderdeel is van hoe beleid binnen LVVN wordt ontwikkeld. Dus dat beleidsmakers automatisch vragen stellen als: voor wie maken we dit beleid? Welk concrete gedrag vraagt dit? Wat belemmert dat gedrag? En hoe zorgen we dat mensen daadwerkelijk mee kunnen bewegen? Uiteindelijk zijn maatschappelijke transities altijd óók gedragsveranderingen. Hoe eerder je dat serieus meeneemt, hoe sterker beleid wordt.”

---

Meer weten?

Wil je meer weten over het werk van Lotte of werk je bij het ministerie van LVVN en wil je eens met een gedragsadviseur schakelen? Neem dan gerust contact op met Lotte Spijkerman of haar collega Sjoerd Vredenbregt bij het ministerie van LVVN.